نکروز آواسکولار، که با نام استئونکروز نیز شناخته میشود، به مرگ بافت استخوان به دلیل کاهش جریان خون اطلاق میشود. این بیماری میتواند باعث ایجاد ترکهای ریز در استخوان و در نهایت فروپاشی آن شود و فرایند پیشرفت آن ممکن است ماهها تا سالها طول بکشد.
شکستگی استخوان یا دررفتگی مفصل میتواند جریان خون به بخشی از استخوان را مختل کند. همچنین، مصرف طولانیمدت داروهای استروئیدی با دوز بالا و مصرف زیاد الکل با بروز این بیماری مرتبط است.
اگرچه هر فردی ممکن است به نکروز آواسکولار مبتلا شود، این بیماری بیشتر در افراد بین ۳۰ تا ۵۰ سال شایع است.
نکروز آواسکولار (AVN) به مرگ بافت استخوان به دلیل کاهش یا توقف جریان خون گفته میشود. این بیماری با نامهای استئونکروز، نکروز آسپتیک یا نکروز ایسکمیک استخوان نیز شناخته میشود.
در صورت عدم درمان، نکروز آواسکولار میتواند منجر به فروپاشی یا خرد شدن استخوان شود. شایعترین محل آسیب، استخوان ران است، اما شانه، زانو و مچ پا نیز میتوانند درگیر شوند.
نکروز آواسکولار زمانی رخ میدهد که جریان خون به بافت استخوانی کاهش یابد یا قطع شود. شکستگی استخوان یا بیماریهایی که مانع خونرسانی میشوند، از عوامل اصلی ایجاد این بیماری هستند. در حدود ۲۰ درصد موارد، نکروز آواسکولار بدون علت مشخص ظاهر میشود.
علل شناختهشده نکروز آواسکولار شامل موارد زیر است:
· نکروز آواسکولار تروماتیک: پس از شکستگی استخوان یا دررفتگی مفصل رخ میدهد.
· نکروز آواسکولار غیرتروماتیک: به دلیل بیماریها یا شرایط پزشکی که جریان خون به استخوان را مختل میکنند ایجاد میشود. این نوع اغلب در استخوانهای مشابه دو طرف بدن رخ میدهد؛ برای مثال، اگر شانه راست دچار نکروز شود، احتمالاً شانه چپ نیز درگیر خواهد شد.
چندین بیماری و شرایط پزشکی میتوانند جریان خون به استخوان را مختل کرده و منجر به نکروز آواسکولار غیرتروماتیک شوند:
· پوکی استخوان: بهویژه در زنان مسن و برخی مردان، گاهی باعث نکروز خودبهخودی زانو (SPONK) میشود.
· اختلالات خونی: مانند کمخونی داسیشکل
· دیابت
· روشهای درمان سرطان: مانند پرتودرمانی یا شیمیدرمانی
· بیماری کاهش فشار در غواصان
· اچآیوی
· بیماریهای خودایمنی: مانند لوپوس
· پیوند عضو
· کاهش ناگهانی فشار خون: باعث ایجاد حبابهای گاز در خون میشود
· بیماری گوشر (Gaucher disease): تجمع چربی در اندامها
· استفاده طولانیمدت از بیفسفوناتها: برای درمان سرطانهایی مانند مولتیپل میلوما یا سرطان پستان، که ممکن است منجر به استئونکروز فک شود
· پانکراتیت: التهاب پانکراس
این عوامل میتوانند به طور مستقل یا ترکیبی جریان خون به استخوان را محدود کرده و ریسک ابتلا به نکروز آواسکولار غیرتروماتیک را افزایش دهند.
چندین عامل میتوانند احتمال ابتلا به نکروز آواسکولار را افزایش دهند:
· الکل: مصرف مکرر الکل میتواند باعث رسوبات چربی در خون شده و جریان خون به استخوانها را کاهش دهد.
· بیسفسفوناتها: داروهایی که برای افزایش تراکم استخوان استفاده میشوند، بهویژه در درمان مولتیپل میلوما یا سرطان پستان متاستاتیک، میتوانند ریسک استئونکروز فک را افزایش دهند.
· درمانهای پزشکی: پرتودرمانی برای سرطان یا پیوند اعضا مانند پیوند کلیه میتواند استخوانها را ضعیف کرده و خطر نکروز را بالا ببرد.
· داروهای استروئیدی: استفاده طولانیمدت از داروهایی مانند پردنیزون میتواند با افزایش سطح چربی خون، جریان خون به استخوانها را کاهش داده و ۳۵٪ موارد استئونکروز غیرتروماتیک را ایجاد کند.
· تروما: شکستگی یا دررفتگی مفصل ران میتواند به عروق خونی نزدیک آسیب رسانده و خونرسانی به استخوان را مختل کند؛ حدود ۲۰٪ یا بیشتر افرادی که دچار دررفتگی مفصل ران میشوند، ممکن است دچار استئونکروز شوند.
· لخته شدن خون، التهاب و آسیب به عروق: این عوامل میتوانند جریان خون در استخوانها را مسدود کرده و ریسک نکروز را افزایش دهند.
این عوامل خطرساز به تنهایی یا ترکیبی میتوانند روند خونرسانی به استخوانها را مختل کرده و ابتلا به نکروز آواسکولار را تسریع کنند.
هدف اصلی درمان نکروز آواسکولار، بهبود عملکرد مفصل، جلوگیری از آسیب بیشتر به استخوان و کاهش درد است. نوع درمان به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله سن بیمار، مرحله بیماری، محل و شدت آسیب و علت ایجاد استئونکروز.
روشهای درمانی شامل موارد زیر میشوند:
· محدود کردن استفاده از ناحیه آسیبدیده و استراحت
· استفاده از عصا برای کاهش فشار روی مفاصل آسیبدیده
· انجام تمرینات دامنه حرکتی برای حفظ حرکت مفصل
· رقیقکنندههای خون: برای کاهش اثر لختههای خونی که میتوانند باعث نکروز شوند
· داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): کمک به کاهش درد
· داروهای کنترل کلسترول و چربی خون: جلوگیری از انسداد مجدد و آسیب به استخوان
· پیوند استخوان: جایگزینی استخوان آسیبدیده با استخوان سالم از بدن خود بیمار
· استئوتومی: برش و تغییر ترازبندی استخوان برای کاهش فشار روی مفصل
· تعویض کامل مفصل: جایگزینی مفصل آسیبدیده با مفصل مصنوعی
· رفع فشار مرکزی: برداشتن بخشی از استخوان برای کاهش فشار و ایجاد عروق خونی جدید
· پیوند استخوان واسکولاریزه: استفاده از بافت غنی از رگهای خونی برای بازسازی مفصل ران آسیبدیده
· تحریک الکتریکی: استفاده از جریان الکتریکی برای تحریک رشد استخوان جدید، در حین جراحی یا با دستگاه مخصوص
این روشها میتوانند به کاهش پیشرفت بیماری، حفظ عملکرد استخوان و مفصل و بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کنند.
پزشک ممکن است شما را به متخصص روماتولوژی یا جراح ارتوپد ارجاع دهد. برای بهرهمندی بهتر از ویزیت، میتوانید موارد زیر را آماده کنید:
· علائم خود: شامل همه علائم و زمان شروع آنها، حتی علائمی که به علت اصلی ویزیت مرتبط نیستند.
· اطلاعات پزشکی کلیدی: بیماریهای زمینهای و سابقه آسیب به مفصل دردناک.
· تمام داروها و مکملها: شامل ویتامینها و دوز مصرفی.
· سؤالاتی برای پرسیدن: فهرستی از سؤالاتی که میخواهید از تیم درمانی بپرسید.
در صورت امکان، یکی از اقوام یا دوستان را همراه داشته باشید تا در به خاطر سپردن اطلاعات و یادداشتبرداری کمک کند.
نمونه سؤالات برای پرسش از تیم درمانی:
· محتملترین علت علائم من چیست؟
· به چه آزمایشهایی نیاز دارم؟
· چه درمانهایی در دسترس هستند؟
· چگونه میتوانم بیماریهای زمینهای خود را همزمان مدیریت کنم؟
برای کسب اطلاعات بیشتر یا رفع ابهام در مورد نکروز آواسکولار، در پرسیدن سؤالات دیگر نیز تردید نکنید.
در طول ویزیت، پزشک احتمالاً سؤالاتی از شما خواهد پرسید تا بتواند علت نکروز آواسکولار را تشخیص دهد و برنامه درمانی مناسب ارائه کند، از جمله:
· در کدام ناحیه درد دارید؟
· آیا وضعیت یا حرکت خاصی باعث بهتر یا بدتر شدن درد میشود؟
· آیا تا به حال داروهای استروئیدی مانند پردنیزون مصرف کردهاید؟
· چه مقدار الکل مصرف میکنید؟
این پرسشها به پزشک کمک میکند تا سابقه پزشکی شما و عوامل خطرساز را بهتر ارزیابی کند و درمان مؤثرتری ارائه دهد.
نکروز آواسکولار یک اختلال دردناک است که میتواند کیفیت زندگی را بهطور قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد. در صورت داشتن بیماریها یا مصرف داروهایی که ریسک ابتلا به این بیماری را افزایش میدهند، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. پزشک علائم احتمالی نکروز آواسکولار را بررسی و توضیح میدهد و تحقیقات نشان میدهند که تشخیص و درمان زودهنگام میتواند پیشرفت بیماری را به تأخیر بیندازد.
وبلاگ درمان کمردرد با رادیوفرکوئنسی (RF/RFA)؛ از انتخاب بیمار تا نتیجه
